Bir işçi, herhangi bir yazılı gerekçe gösterilmeden veya somut bir gerekçeyle karşılaştığı halde bu gerekçenin gerçeği yansıtmadığını düşündüğü bir fesihle işten çıkarılır. İş Kanunu, belirli şartları taşıyan işçilere bu tür fesihlere karşı işe iade talebiyle dava açma hakkı tanır. Ancak bu hak, hem işçi hem işyeri bakımından belirli şartlara ve sıkı sürelere bağlıdır; genel koşullar, özel koruma hükümleri ve süreler birlikte değerlendirilmelidir.
İşe İade Davası Nedir
İşe iade davası, iş sözleşmesi geçerli bir sebep gösterilmeksizin feshedilen işçinin, feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini talep ettiği davadır. Dava İş Kanunu'nun 18, 19, 20 ve 21. maddelerinde düzenlenmiştir. Mahkeme feshi geçersiz bulursa işçinin işe iadesine karar verir; işveren işçiyi işe başlatmazsa işçiye kıdemine göre belirlenen bir tazminat ödemekle yükümlü olur.
Hangi İşçiler Bu Davayı Açabilir
Genel iş güvencesi koşulları aşağıdadır; yer altı işlerinde kıdem istisnası ve sendikal feshe ilişkin özel koruma ayrıca gözetilir.
- İşyerinde (aynı işverenin aynı işkolundaki diğer işyerleriyle birlikte) en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır; sendikal feshe ilişkin özel hükümler saklıdır.
- İşçinin aynı işverenin işyerinde en az 6 aylık kıdemi bulunmalıdır; yer altı işlerinde altı aylık kıdem koşulu aranmaz. Kıdem hesabında işçinin aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler birlikte değerlendirilir.
- İşçi, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olmalıdır; belirli süreli sözleşmelerde işe iade koruması kural olarak uygulanmaz.
- İşçi, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili veya yardımcısı ya da işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili konumunda olmamalıdır.
Genel iş güvencesi koşulları değerlendirilirken aynı işverenin aynı işkolundaki işyerleri birlikte sayılır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde altı aylık kıdem koşulu aranmaz. İşveren vekili unvanı tek başına korumayı kaldırmaz; işletmenin veya işyerinin yönetimi ile işe alma–çıkarma yetkisi, m.18’deki ayrı kategorilere göre incelenir. Sendikal feshe ilişkin özel koruma ayrıca değerlendirilir.
Feshin Geçerli Sebebe Dayanmaması Ne Demektir
İşveren, iş sözleşmesini işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin, işyerinin yahut işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebeple feshedebilir. Fesih bildiriminde bu sebep açık ve kesin şekilde belirtilmelidir. Sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep gerçeği yansıtmıyorsa, fesih geçersiz sayılır ve işçi işe iade talebinde bulunabilir. Geçerli fesih sebebini ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir nedene dayandığını iddia ederse bu iddiasını ispatlamalıdır; sendikal fesih ve ayrımcılık için özel ispat kuralları ayrıca uygulanır.
Başvuru Süreleri
| Aşama | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Arabulucuya başvuru | 1 ay | Fesih bildiriminin işçiye tebliği |
| İş mahkemesinde dava açma | 2 hafta | Arabuluculuk son tutanağının düzenlenmesi |
Arabuluculuk, iş mahkemesine dava açmadan önce zorunlu bir usul şartıdır; arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir. Arabuluculukta taraflar anlaşamazsa düzenlenen son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır; bu süre kaçırılırsa işe iade talebinde bulunma hakkı kural olarak kaybedilir. Arabulucuya başvurmadan açılan davanın bu nedenle usulden reddi hâlinde, kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Bu özel yol, ilk başvurunun zamanında yapılması gereğini önemsiz kılmaz.
Dava Sonucunda Neler Olur
İşçi, kesinleşen işe iade kararının kendisine tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak üzere işverene başvurmalıdır. İşveren, bu başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmalıdır. İşçinin süresinde başvurmaması hâlinde fesih geçerli sayılır. İşe başlatmama tazminatı kural olarak dört–sekiz aylık ücret; boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar en çok dört aylık dönem içindir. Mahkeme bu tutarları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal belirler.
Şartları Taşımayan İşçinin Durumu: Kötüniyet Tazminatı
Genel iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçide, fesih hakkının kötüye kullanılması koşulları varsa kötüniyet tazminatı değerlendirilebilir. Bu kurum işe iade ve sendikal tazminattan farklıdır. Yer altı işlerinde kıdem istisnası ve sendikal feshin özel koruması nedeniyle yalnız işçi sayısı veya kıdeme bakılarak bütün başvuru yollarının kapalı olduğu söylenemez.
Sendikal Nedenle Fesih İddiası
Sendikal nedenle fesih tespit edilirse en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat gündeme gelir. Bu tazminat, işçinin başvurusuna veya işverenin işe başlatıp başlatmamasına bağlı değildir. İşe başlatılmama hâlinde ayrıca İş Kanunu m.21’deki dört–sekiz aylık tazminata hükmedilmez. Otuz işçi ve altı aylık kıdem eşiklerine dayanan genel anlatım sendikal fesihte aynen uygulanmamalıdır.
İspat Yükü Nasıl Dağılır
Geçerli fesih sebebini ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir nedene dayandığını iddia ederse bu iddiasını ispatlamalıdır; sendikal fesih ve ayrımcılık için özel ispat kuralları ayrıca uygulanır. Fesih bildirimi, işyeri kayıtları, performans belgeleri ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İşe iade davası açmak için işten çıkarılma anında yazılı fesih bildirimi şart mı? Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve gerekçenin açıkça belirtilmesi işveren için bir yükümlülüktür; bildirim yazılı yapılmamışsa veya gerekçe belirtilmemişse bu durum işçi lehine bir husus olarak değerlendirilir.
Deneme süresindeki işçi işe iade davası açabilir mi? Deneme süresi içindeki fesihlerde işe iade koruması kural olarak uygulanmaz; ancak somut olayda deneme süresinin gerçekten var olup olmadığı ve doğru uygulanıp uygulanmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa dava açılabilir mi? Arabuluculukta işçi ve işveren işe iade konusunda anlaşırsa, bu anlaşma taraflar için bağlayıcıdır ve ayrıca dava açılmasına gerek kalmaz.
30 işçi eşiği nasıl hesaplanır? Eşik, işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerinde çalışan işçi sayısı birlikte değerlendirilerek hesaplanır; işçi sayısının tespitinde işyerinin bağımsız kayıtlarına ve resmi bildirimlere bakılır.
İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçi işe başlamak zorunda mıdır? İşçi, kesinleşen işe iade kararının kendisine tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak üzere işverene başvurmalıdır. İşveren, bu başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmalıdır. İşçinin süresinde başvurmaması hâlinde fesih geçerli sayılır. İşe başlatmama tazminatı kural olarak dört–sekiz aylık ücret; boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar en çok dört aylık dönem içindir. Mahkeme bu tutarları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal belirler.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 18, 19, 20, 21 (Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (Zorunlu arabuluculuk ve dava açma süresi)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosya kendi belgeleri üzerinden değerlendirilir. Uzmanlık alanı sayfası için İş Hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz. İşveren tarafın şirket yapısına ilişkin uyuşmazlıklar için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.
İlgili mevzuat ve karar bağlantıları
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için, belgeleriniz incelenmeden değerlendirme yapılamaz. Konunun bağlı olduğu çalışma alanı: İş Hukuku.