Aile ve Miras Hukuku

Boşanma ve mal rejimi

Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi iki ayrı davadır. Boşanma kararı kesinleşmeden mal rejimi tasfiyesi karara bağlanmaz. Uygulamada en sık karşılaşılan yanılgı, boşanma dosyasında taşınmazların paylaşılacağı beklentisidir.

1 Ocak 2002'den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Daha önce evlenenlerin bu tarihten sonraki edinimleri bakımından da, başka bir mal rejimi seçilmemişse, geçiş hükümleri gözetilerek bu rejim uygulanır. Bu rejimde:

• Evlilik içinde edinilen mallar (maaş, ticari kazanç, bunlarla alınan taşınmaz ve araçlar) edinilmiş mal sayılır.
• Miras yoluyla veya bağış olarak gelen mallar, evlilik öncesi mallar ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal sayılır.
• Tasfiyede her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkına sahip olur.

Kişisel mala ilişkin kredi ödemelerinde paranın kaynağına göre denkleştirme, değer artış payı ve katılma alacağı ayrı değerlendirilir; evlilik içinde ödeme yapılması tek başına her durumda aynı alacağı doğurmaz (TMK m.227, 230, 236). Taşınmazın kim adına tapuda kayıtlı olduğu, tek başına belirleyici değildir.

Velayet ve nafaka

Velayette ölçüt, ebeveynlerin talebi değil çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşı, alıştığı düzen, okul durumu, ebeveynlerin bakım imkânı ve idrak çağındaysa çocuğun görüşünü değerlendirir; sosyal inceleme ve uzman değerlendirmesi yapılır.

Nafaka türleri farklı hukuki temellere dayanır: tedbir nafakası (yargılama süresince), iştirak nafakası (çocuk için), yoksulluk nafakası (boşanma sonrası eş için) ve yardım nafakası (altsoy, üstsoy ve kanundaki refah şartıyla kardeşler arasında). Şartları ve süreleri birbirinden bağımsızdır.

Miras paylaşımı

Miras açıldığında terekedeki mallar mirasçılara elbirliği mülkiyeti ile geçer. Paydaşlar anlaşamazsa mirasın paylaştırılması davası veya taşınmazlar bakımından ortaklığın giderilmesi davası açılır.

Mirasın reddi: yasal süre üç aydır. Süre, mirasçının mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten işlemeye başlar. Terekenin borca batık olduğu açıksa, ret hükmen kabul edilmiş sayılabilir; ancak bu duruma güvenmek yerine süresinde ret beyanında bulunmak güvenli yoldur.

Tenkis davası: mirasbırakanın, saklı paylı mirasçıların paylarını aşacak biçimde yaptığı kazandırmaların, saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini sağlar. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571).

Tenkis ile muris muvazaası sık karıştırılır. Aralarındaki fark önemlidir: tenkiste geçerli bir kazandırma indirilir ve saklı pay sahibi olma şartı aranır; muris muvazaasında ise işlem baştan geçersiz sayılır ve saklı pay şartı aranmaz.

Anlaşmalı çözüm

Aile dosyalarında anlaşmalı yol, çoğu zaman daha kısa ve daha az yıpratıcıdır. Anlaşmalı boşanmada boşanmanın mali sonuçları ve varsa çocukların durumu hakkında tarafların anlaşması ve düzenlemenin hâkimce uygun bulunması gerekir. Mal rejiminin tasfiyesi protokolde ayrıca düzenlenebilir; ancak bu konuda anlaşma, anlaşmalı boşanmanın zorunlu şartı değildir. Düzenlenen veya sonraya bırakılan talepler açıkça belirtilmelidir.

Genel bilgilendirme amaçlıdır; süreler ve haklar somut olaya göre değişir.