Bir yakınınızın vefatından sonra mirasçı olduğunuzu öğrendiğinizde, terekede ne olduğunu her zaman net bilemezsiniz. Bazı durumlarda miras bırakanın borçları mal varlığından fazladır ve mirasçı olmak, borcu üstlenmek anlamına gelir. Kanun bu ihtimale karşı mirasçıya bir düşünme ve karar süresi tanır; bu süre sınırlıdır. Süre geçirilirse kabul sonucu doğabilir; hükmen ret ve önemli sebeple süre verilmesi ihtimalleri ayrıca incelenir.
Mirasın reddi nedir, kaç türü vardır
Türk Medeni Kanunu iki tür ret düzenler.
Birincisi gerçek ret (TMK m. 606): mirasçının kendi iradesiyle, süresi içinde mahkemeye başvurarak mirası reddetmesidir. İkincisi kanunen ret, uygulamada hükmen ret olarak da anılır (TMK m. 605): miras bırakanın ölümü anında ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras hiçbir başvuruya gerek kalmadan reddedilmiş sayılır. Bu ikinci durumda mirasçının üç aylık süreye uyma zorunluluğu yoktur; aczin tespiti istendiğinde mahkemeden her zaman istenebilir.
Bu yazı esas olarak birinci türü, gerçek reddin süresini ve sonuçlarını konu alır.
Ret süresi ne zaman başlar, ne zaman biter
Mirasın gerçek reddinde temel süre üç ay olup hak düşürücü niteliktedir. Bununla birlikte TMK m.615 önemli sebeplerle sürenin uzatılmasına veya yeni süre verilmesine imkân tanır; hükmen ret de ayrı bir kurumdur.
Sürenin başlangıcı mirasçının türüne göre değişir:
Yasal mirasçılar için üç aylık süre kural olarak ölümün öğrenilmesinden başlar; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat eden kişi için sonraki öğrenme tarihi esas alınır. Vasiyetnameyle atanan mirasçılarda süre tasarrufun resmen bildirilmesiyle başlar. Miras sözleşmesiyle atanmayı aynı bildirim kuralına otomatik olarak bağlamamak gerekir.
Üç aylık süre takvim ayına göre hesaplanır. Son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.
Süre kaçırılırsa ne olur
Süresinde ret beyanında bulunulmazsa kural olarak miras kabul edilmiş sayılır ve mirasçı tereke borçlarından kendi malvarlığıyla da sorumlu olabilir. Önemli sebepler varsa sulh hâkimi, yasal veya atanmış mirasçının ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir. Bu nedenle üç aylık sürenin geçmiş olması tek başına bütün imkânların sona erdiği anlamına gelmez; TMK m.615 ile hükmen ret koşulları ayrı ayrı değerlendirilir.
TMK m. 610 ayrıca ret hakkını süre dolmadan da düşüren bir durumu düzenler: ret süresi içinde tereke işlerine mirasçı sıfatıyla karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işlemler yapan veya tereke mallarını gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı, artık mirası reddedemez. Bu nedenle süre içinde miras bırakanın hesaplarından para çekmek veya taşınmazına ilişkin işlem yapmak, ret hakkını fiilen kaybettirebilir.
Ret nasıl yapılır
TMK m. 609 uyarınca ret, mirasçı tarafından yetkili sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı bir beyanla yapılır. Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir; şarta bağlı ya da kısmi bir ret geçerli kabul edilmez. Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir.
| Adım | İçerik |
|---|---|
| 1 | Yetkili sulh hukuk mahkemesi tespit edilir (miras bırakanın son yerleşim yeri) |
| 2 | Kayıtsız ve şartsız ret beyanı sözlü veya yazılı olarak mahkemeye sunulur |
| 3 | Sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder |
| 4 | Süresi içinde yapılan ret, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesindeki özel kütüğe kaydedilir |
| 5 | Mirasçı istemesi halinde reddi gösteren bir belge alabilir |
Ret beyanı, kanundaki usulle sulh hâkimine ulaşmasıyla sonuç doğurur; alacaklının reddin iptali süresi bakımından bu tarih önemlidir. Geçerli ret sonucunda ise yasal mirasçının payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer.
Reddeden mirasçının payı kime geçer
TMK m. 611 uyarınca yasal mirasçılardan biri mirası reddederse, payı miras açıldığı anda kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer. Uygulamada bu, payın öncelikle reddeden mirasçının kendi altsoyuna, altsoy yoksa aynı zümredeki diğer mirasçılara intikal etmesi anlamına gelir. Atanmış mirasçının reddi hâlinde ise pay, miras bırakanın tasarrufundan aksi anlaşılmadıkça en yakın yasal mirasçılara kalır.
En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Borçlar ödendikten sonra kalan değer, ret gerçekleşmemiş gibi hak sahiplerine verilir. Altsoyun tamamının reddi hâlinde onların payının sağ kalan eşe geçmesine ilişkin TMK m.613 ayrıca gözetilir. Bu tasfiye, ortaklığın giderilmesi davasıyla aynı süreç değildir. Tapu kayıtlarına yansıyan ayrı uyuşmazlıklar tapu iptali ve tescil kapsamında incelenebilir.
Alacaklıların reddi iptal ettirmesi
Kanun, borcunu ödememek için mirası kötüye kullanarak reddeden mirasçıya karşı alacaklıları da korur. TMK m. 617/1 uyarınca, mal varlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali davası açabilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2013/9343 Esas, 2014/1423 Karar sayılı ve 03.02.2014 tarihli kararı, bu altı aylık sürenin de hak düşürücü olduğunu ve sürenin ret beyanının sulh hâkimine ulaştığı tarihten itibaren işlemeye başladığını açıkça ortaya koymuştur. Aynı kararda mahkeme, ret tarihi ile dava tarihi arasında altı aylık sürenin geçmiş olması nedeniyle davanın süre yönünden reddedilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Bu türden uyuşmazlıklar genellikle icra takibi altındaki bir borçlunun mirası reddetmesiyle ortaya çıktığından, alacaklı tarafın hakları icra ve iflas hukuku kapsamındaki takip dosyasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Mirasın reddi ile karıştırılan bir konu: muris muvazaası
Bazı mirasçılar, miras bırakanın sağlığında yaptığı bir satış veya devir işlemini gerçek amacının mirasçıdan mal kaçırmak olduğunu düşünerek dava konusu yapmak ister. Bu, mirasın reddinden tamamen ayrı bir hukuki konudur ve muris muvazaası başlığı altında değerlendirilir. Ret süresiyle ilgili bir sorun yaşamayan mirasçının, tereke dışına çıkarılmış bir mal olduğunu düşünmesi hâlinde başvuracağı yol budur.
Sıkça sorulan sorular
Mirasın reddi süresi uzatılabilir mi? Önemli sebepler varsa sulh hâkimi, yasal veya atanmış mirasçının ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir. Bu nedenle üç aylık sürenin geçmiş olması tek başına bütün imkânların sona erdiği anlamına gelmez; TMK m.615 ile hükmen ret koşulları ayrı ayrı değerlendirilir.
Miras bırakanın borçlu olduğunu üç ay geçtikten sonra öğrendim, ne yapabilirim? Ölüm anında ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde TMK m.605 kapsamında hükmen ret değerlendirilir. Ayrıca önemli sebepler varsa TMK m.615 uyarınca yeni süre verilmesi istenebilir. Her iki yolun koşulları somut belgelerle incelenmelidir.
Reddettiğim mirası daha sonra geri alabilir miyim? Sulh hukuk mahkemesine yapılan ve tutanakla tespit edilen ret beyanı kayıtsız ve şartsızdır; tek taraflı olarak geri alınamaz. Ret beyanının geçersizliği ancak irade bozukluğu gibi genel hükümlere dayanılarak, ayrı bir dava ile ileri sürülebilir.
Ret beyanını bizzat mirasçının kendisi mi yapmalıdır? Ret beyanı mirasçı adına vekil aracılığıyla da yapılabilir; önemli olan beyanın yetkili sulh hukuk mahkemesine kayıtsız ve şartsız biçimde ulaşmasıdır. Kısıtlı mirasçılar için ise kanuni temsilcinin ayrıca izin alması gerekebilir; bu durumun her somut olayda ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Kaynaklar
- Türk Medeni Kanunu m. 605 (Mirasın kanunen reddedilmiş sayılması)
- Türk Medeni Kanunu m. 606 (Mirasın reddi süresi)
- Türk Medeni Kanunu m. 609 (Reddin şekli)
- Türk Medeni Kanunu m. 610 (Ret hakkının düşmesi)
- Türk Medeni Kanunu m. 611 (Reddeden mirasçının payının geçişi)
- Türk Medeni Kanunu m. 612 (Bütün mirasçıların reddi)
- Türk Medeni Kanunu m. 617 (Reddin iptali)
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/9343 E., 2014/1423 K., 03.02.2014
İlgili mevzuat ve karar bağlantıları
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için, belgeleriniz incelenmeden değerlendirme yapılamaz. Konunun bağlı olduğu çalışma alanı: Aile ve Miras Hukuku.