Mirasın Paylaşılması ve Tereke

Bu alanda ne yapıyoruz

Miras dosyalarının büyük bölümü, mirasbırakanın vasiyetname bırakmadığı ve mirasçıların taşınmazlar ile banka hesaplarını nasıl bölüşeceğini bilmediği tabloyla başlar. Büro bu başlıkta mirasçılık belgesinin alınmasından tereke tespitine, mirasın reddinden paylaşma sözleşmesinin hazırlanmasına ve paylaşma davasının yürütülmesine kadar terekenin bölüştürülmesi sürecini üstlenir. Saklı payın zedelenmesi ve mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler ayrı sayfaların konusudur: saklı pay ve tenkis davası, muris muvazaası.

Yürütülen başlıca işler:

• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması ve hatalı belgenin iptali
• Tereke tespiti ve terekenin korunması için önlem talepleri (TMK m. 589 ve devamı)
• Mirasın reddi ve resmi defter tutulması başvuruları
• Paylaşma sözleşmesi ve miras payının devri sözleşmeleri
• Paylaşma davası ve miras kalan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi

Miras ortaklığı: elbirliği mülkiyeti

Mirasbırakanın ölümüyle tereke, mirasçılara kanun gereği ve bir bütün olarak geçer (m. 599). Birden çok mirasçı varsa aralarında miras ortaklığı doğar ve tereke malları üzerinde elbirliği mülkiyeti kurulur (m. 640). Bunun pratik sonucu şudur: paylaşmaya kadar hiçbir mirasçı terekedeki bir taşınmazı tek başına satamaz, kiraya veremez veya banka hesabından tek başına para çekemez; tasarruflarda kural olarak mirasçıların oybirliği gerekir. Kanuni temsil ve yönetim yetkileri ile her mirasçının tereke haklarının korunmasını isteme yetkisi saklıdır. Mirasçılardan biri, ortaklığın yönetimi için sulh hukuk mahkemesinden temsilci atanmasını isteyebilir.

Yasal mirasçılık zümre sistemine göre belirlenir: önce altsoy; altsoy yoksa ana ve baba ile onların altsoyu; o da yoksa büyükana ve büyükbabalar ile altsoyları (m. 495-497). Sağ kalan eş altsoyla dörtte bir, ana baba zümresiyle yarı, büyük ana ve büyük babalar ve onların çocuklarıyla dörtte üç pay alır; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (m. 499). Bu payları gösteren mirasçılık belgesi, nüfus kayıtlarıyla belirlenebilen yasal mirasçılık için noterden; yargılamayı gerektiren, vasiyetname içeren veya yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda sulh hukuk mahkemesinden alınır (m. 598).

Tereke tespiti ve mirasın reddi

Paylaşmadan önce neyin paylaşılacağının bilinmesi gerekir. Tereke tespit davasıyla mirasbırakanın taşınmazları, hesapları, alacakları ve borçları mahkeme eliyle belirlenir; mirasçılardan birinin talebiyle mühürleme ve defter tutma gibi koruma önlemleri alınabilir (m. 589 ve devamı). Bu adım, terekenin borca batık olup olmadığını da gösterir.

Mirasçılar tereke borçlarından yalnız tereke ile değil kişisel mallarıyla da müteselsilen sorumludur (m. 641). Borçların mevcudu aştığı dosyalarda mirasın reddi gündeme gelir: yasal mirasçılar için ret süresi, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispatlamadıkça mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır (m. 606). Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü olarak, kayıtsız ve şartsız yapılır (m. 609). Süresi içinde reddetmeyen ya da tereke mallarını kendine mal eden, olağan yönetimi aşan işlere karışan mirasçı ret hakkını kaybeder (m. 610). Ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş terekede miras reddedilmiş sayılır (m. 605/2); ancak bu karineye güvenmek yerine süresinde ret beyanında bulunmak dosyayı tartışmadan kurtarır. Borçların tam bilinmediği hallerde, ret usulüne uyularak bir ay içinde resmi defter tutulması istenebilir (m. 619); deftere göre kabulün sorumluluk sonuçları ve deftere yazılmayan borçlara ilişkin istisnalar m. 628-630 uyarınca ayrıca değerlendirilir. Sadece defter tutulmasını istemek bütün borçlardan kurtulma sağlamaz.

Paylaşma sözleşmesi ve paylaşma davası

Mirasçılar anlaşabiliyorsa paylaşma yazılı bir sözleşmeyle yapılır (m. 676); sözleşme, terekedeki malların kime düşeceğini ve denkleştirme ödemelerini belirler, taşınmazlar tapuda buna göre tescil edilir. Bir mirasçının payını diğer mirasçıya devri yazılı şekle, mirasçı olmayan üçüncü kişiye devri ise noterde düzenlenmeye bağlıdır (m. 677). Mirasbırakanın altsoyuna sağlığında yaptığı çeyiz, kuruluş sermayesi veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar, aksi belirtilmedikçe paylaşmada denkleştirmeye tabidir (m. 669).

Anlaşma yoksa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinde paylaşma davası açabilir (m. 642). Mahkeme tereke mallarını pay sayısınca gruplara ayırarak paylaştırır; anlaşamayan mirasçılar arasında kura çekilir, değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen mal bir mirasçıya özgülenir veya satılarak bedeli bölüştürülür (m. 650, 651). Aile konutu ve ev eşyası, sağ kalan eşin istemi üzerine kendisine özgülenebilir (m. 652). Yalnızca taşınmazların paylaşımı isteniyorsa ortaklığın giderilmesi davası daha yaygın yoldur; taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (m. 576); İzmir dışındaki dosyalar da bu kurala göre takip edilir.

Çalışma düzeninin ayrıntısı için: Çalışma sürecimiz.