Saklı Pay ve Tenkis Davası

Bu alanda ne yapıyoruz

Tenkis dosyaları çoğunlukla aynı cümleyle başlar: mirasbırakan malvarlığının önemli bir kısmını vasiyetnameyle ya da sağlığında yaptığı bağışlarla tek bir kişiye bırakmıştır. Büro bu başlıkta saklı payı zedelenen mirasçı adına tenkis davası açar, tenkis talebiyle karşılaşan mirasçı veya lehtar adına savunma yürütür ve ölüme bağlı tasarrufların planlanması aşamasında saklı pay sınırlarını gözeten danışmanlık verir. Bu sayfa aile ve miras hukuku ağacının bir alt konusudur; terekenin bölüştürülmesi mirasın paylaşılması ve tereke sayfasında anlatılmıştır.

Yürütülen başlıca işler:

• Tenkis davası açılması ve tenkis talebine karşı savunma
• Tasarruf edilebilir kısım ve saklı pay hesabının çıkarılması
• Vasiyetnamenin iptali davası ile tenkisin birlikte değerlendirilmesi (TMK m. 557 ve devamı)
• Mirasçılıktan çıkarma ve mirastan feragat sözleşmelerinin incelenmesi
• Muris muvazaası ile tenkis arasındaki seçimin belirlenmesi

Saklı pay kimlerde, ne kadar

Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır; kardeşler yasal mirasçı olabilir, ancak mirasbırakan onlara düşen payı serbestçe başkasına bırakabilir. Saklı payların dışında kalan bölüm tasarruf edilebilir kısımdır ve mirasbırakan bu kısım üzerinde vasiyetname, miras sözleşmesi veya bağışla dilediği gibi tasarruf edebilir (m. 505).

Hangi kazandırmalar tenkise tabidir

Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflara (vasiyetname, miras sözleşmesi) uygulanır; bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalara, en yeni tarihliden en eskiye doğru gidilerek başvurulur (m. 570). Sağlararası kazandırmalardan tenkise tabi olanlar m. 565'te sayılmıştır: miras payına mahsuben yapılan ve denkleştirmeye tabi olmayan kazandırmalar; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılanlar; mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlar ile ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlar; saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.

Uygulamada en sık karşılaşılan örnek, mirasbırakanın sağlığında taşınmazını çocuklarından birine tapuda bağışlamasıdır. Tapuda satış görünen devirlerde ise tenkisten önce muris muvazaası değerlendirilir: görünürdeki satışın mirasçılardan mal kaçırma amacıyla gerçek bağışı gizlediği ve muris muvazaasının diğer koşulları ispatlanırsa tapu iptali istenebilir; saklı pay şartı aranmaz. Usulüne uygun açık bağışta ise TMK m. 565 koşulları ve saklı pay ihlali varsa tenkis gündeme gelir. İki talep aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülebilir.

Hesap nasıl yapılır

Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın ölümü günündeki terekesi üzerinden hesaplanır; tereke borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayıp onun tarafından bakılan kişilerin üç aylık geçim giderleri indirilir (m. 507). Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar bu terekeye eklenir (m. 508). Bulunan net tereke üzerinden her mirasçının saklı payı belirlenir; tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmalar, saklı payı tamamlayacak ölçüde ve orantılı olarak indirilir (m. 560, 563). Değerinde azalma olmadan bölünemeyen bir taşınmaz söz konusuysa, lehine kazandırma yapılan kişi aşan kısmın bedelini ödeyerek malı almak ile malı bırakıp tasarruf edilebilir kısmın karşılığını almak arasında seçim yapar (m. 564). Hesap tapu kayıtları, banka hareketleri ve bilirkişi değerlemesiyle yürür; dosyanın süresini büyük ölçüde değerleme aşaması belirler.

Süre, görev ve savunma

Tenkis davası mirasbırakanın ölümünden sonra açılır; sağlığında açılamaz. Dava hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılmasının üzerinden on yıl geçmekle düşer (m. 571); bu süreler hak düşürücüdür. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (m. 576); büro İzmir'deki ve yetki kuralının gerektirdiği diğer illerdeki dosyaları takip eder.

Davalı tarafta iki savunma öne çıkar. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçıyı kanunda sayılan sebeplerle (kendisine veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi) mirasçılıktan çıkarmışsa ve sebep ölüme bağlı tasarrufta gösterilmişse saklı pay talebi düşer (m. 510, 512). Mirasçı, mirasbırakanla miras sözleşmesi şeklinde yaptığı bir mirastan feragat sözleşmesiyle payından vazgeçmişse tenkis isteyemez (m. 528). Her iki belge de şekil ve sebep yönünden ayrıca denetlenir.

Çalışma düzeninin ayrıntısı için: Çalışma sürecimiz.