Evlilik süresince alınan ev, araç veya biriken tasarruf genellikle tek bir eşin adına kayıtlıdır. Boşanma gündeme geldiğinde diğer eş, bu malın alımına maaşıyla, ev işleriyle veya kendi birikimiyle katkı sağladığını düşünse bile, tapuda veya banka hesabında adı geçmediği için hiçbir hak talep edemeyeceğini sanır. Oysa Türk Medeni Kanunu, evlilik boyunca edinilen mal varlığının büyük bölümünü, kimin adına kayıtlı olduğuna bakmaksızın iki eş arasında paylaştıran bir mal rejimi öngörür.
Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma
1 Ocak 2002 tarihinden bu yana, eşler arasında sözleşmeyle başka bir rejim seçilmediği sürece yasal olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m. 202). Bu rejimde her eş kendi malvarlığının maliki ve yöneticisi olarak kalır; ancak evlilik boyunca edinilen mallar, mal rejimi sona erdiğinde iki eş arasında paylaşıma konu olur. Rejimin ayrıntılı hükümleri TMK m. 218 ile 241 arasında düzenlenmiştir. Eşler noterde düzenlenen bir mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı veya paylaşmalı mal ayrılığı gibi başka bir rejimi de seçebilir; bu durumda aşağıdaki kurallar uygulanmaz.
Katılma Alacağı, Değer Artış Payı ve Katkı Payı
Mal rejimi ve katkının yapıldığı dönem, hangi alacağın istenebileceğini belirler.
Katılma alacağı (TMK m. 236), mal rejimi sona erdiğinde her eşin edinilmiş mallarının artık değerinin (TMK m. 231) yarısı üzerindeki yasal alacak hakkıdır. Bu hakkın doğması için diğer eşin somut bir katkı yaptığını ayrıca ispatlamasına gerek yoktur; hak doğrudan kanundan kaynaklanır.
Değer artış payı (TMK m.227), bir eşin diğer eşin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına uygun karşılık almaksızın yaptığı somut katkı nedeniyle değerlendirilir. Katkının varlığı ve miktarı ispatlanmalıdır.
Katkı payı alacağı, özellikle 1 Ocak 2002 öncesindeki mal ayrılığı döneminde yapılan katkılar bakımından; değer artış payı ise edinilmiş mallara katılma rejiminde TMK m.227 kapsamında değerlendirilir. Bir eşin diğerine ait malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına uygun karşılık almadan yaptığı somut katkı ayrıca incelenir. Kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş maldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle aksini kararlaştırabilir.
Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer
Boşanma kararı verilmesi hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Boşanmaya bağlı tasfiye alacaklarında on yıllık zamanaşımı ise boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmesinde ilgili mal ayrılığı davasının açıldığı tarih ayrıca esas alınır.
Hangi Mallar Paylaşıma Dahil Edilir
| Mal türü | Paylaşıma dahil mi | Örnek |
|---|---|---|
| Edinilmiş mal (TMK m. 219) | Evet | Evlilik içinde çalışarak elde edilen ücret, bu ücretle alınan ev, araç, birikim |
| Kişisel mal (TMK m. 220) | Hayır | Evlilikten önce sahip olunan mal, miras veya bağış yoluyla edinilen mal |
| Kişisel malın getirdiği gelir | Kural olarak edinilmiş maldır; m.221 kapsamında aksi kararlaştırılabilir | Miras kalan dairenin kira geliriyle alınan başka bir taşınmaz |
Malın kişisel veya edinilmiş niteliğinde edinme tarihi ve kaynağı önemlidir. Tapuda kimin malik olduğu ile tasfiye sonunda hangi alacağın doğacağı ayrı sorulardır. Kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş maldır; eşler TMK m.221 kapsamında mal rejimi sözleşmesiyle aksini kararlaştırabilir.
Dava Ne Zaman Açılır, Zamanaşımı Süresi Nedir
| Aşama | Süre / tarih |
|---|---|
| Boşanma nedeniyle mal rejiminin sona ermesi | Boşanma kararı verilirse davanın açıldığı tarihten geçerli olur |
| Boşanmaya bağlı tasfiye alacaklarında zamanaşımı | Boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 10 yıl |
| Tasfiye davasının açılması | Boşanmayla birlikte veya boşanma sürerken de mümkündür; karar için kesinleşme beklenir |
Katılma alacağı ve değer artış payı hak düşürücü süreye değil zamanaşımına tabidir; zamanaşımı savunması usulünce ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17.04.2013 tarihli, E.2013/8-375, K.2013/520 kararı on yıllık genel zamanaşımını benimser.
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava boşanma davasıyla birlikte veya boşanma devam ederken de açılabilir; tasfiye hakkında karar verilebilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir. Mal rejimi sona ererken mevcut edinilmiş mallar, kural olarak tasfiye anındaki, uygulamada karar tarihine en yakın değerleriyle hesaba katılır. Hesaba eklenecek malvarlığı değerleri için m.235’teki özel kural saklıdır. Dava aile mahkemesinde görülür; boşanma süreci ile tasfiye isteminin yargılama koşulları birlikte değerlendirilir.
İspat Yükü Nasıl Dağılır
Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş bu iddiasını ispatlamalıdır. Malın hangi eşe ait olduğu ile kişisel veya edinilmiş mal niteliği ayrı sorunlardır; iddia edilen mal ve alacak kalemleri somutlaştırılmalıdır. Değer artış payı isteyen eş ayrıca katkının varlığını ve miktarını genel ispat kurallarına uygun delillerle göstermelidir. Mal rejiminin tasfiyesi ve katkı payı taleplerinde somut mal ve finansman belgeleri önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Katılma alacağı davası boşanma davasıyla birlikte mi açılır? Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava boşanma davasıyla birlikte veya boşanma devam ederken de açılabilir; tasfiye hakkında karar verilebilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir.
Ev sadece bir eşin adına kayıtlıysa diğer eş hiç hak alamaz mı? Hayır. Tapuda kayıtlı olan eş malın maliki sayılır; ancak mal evlilik içinde edinilmiş bir mal ise diğer eş, malın kendisi üzerinde değil, artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir.
Miras kalan bir taşınmaz mal paylaşımına girer mi? Miras yoluyla edinilen mal kural olarak kişisel maldır. Gelirleri ise kural olarak edinilmiş mal sayılır; eşlerin TMK m.221 kapsamında geçerli bir sözleşmeyle aksini kararlaştırması mümkündür.
Boşanmadan sonra nafaka ve velayet talepleriyle birlikte mi değerlendirilir? Hayır, katılma alacağı ayrı bir dava konusudur; nafaka, velayet ve kişisel ilişki talepleri boşanma davası içinde, mal paylaşımı ise ayrı bir tasfiye davasında görülür.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202, 218-241 (Edinilmiş mallara katılma rejimi)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 219, 220, 222 (Edinilmiş mallar, kişisel mallar, ispat)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 225, 227, 231, 236 (Mal rejiminin sona ermesi, değer artış payı, artık değer, katılma alacağı)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 (Genel zamanaşımı süresi)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17.04.2013 tarih, 2013/8-375 Esas, 2013/520 Karar
İlgili mevzuat ve karar bağlantıları
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için, belgeleriniz incelenmeden değerlendirme yapılamaz. Konunun bağlı olduğu çalışma alanı: Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Katkı Payı.