Haciz ve İstihkak Davası

Bu alanda ne yapıyoruz

Haciz, alacağın kağıt üzerinden malvarlığına geçtiği aşamadır ve icra dosyasının sonucunu çoğu zaman bu aşama belirler. Büro alacaklı adına haczedilebilir malvarlığının tespiti, haciz taleplerinin sırası ve satışa kadar dosyanın yürütülmesi; borçlu adına haczedilmezlik şikayetleri, maaş ve emekli aylığı hacizlerinin denetimi ve kıymet takdirine itiraz; üçüncü kişi adına ise istihkak iddiası ve davasının yürütülmesi işlerini üstlenir.

Bu sayfa icra ve iflas hukuku ağacının alt konusudur; takibin kesinleşmesine kadar olan aşama ilamsız icra takibi ve itiraz sayfasında anlatılmıştır.

Haciz nasıl uygulanır

Ödeme emrinin kesinleşmesiyle alacaklı haciz isteyebilir; bu hak, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer ve dosya işlemden kaldırılır (İİK m. 78). Haciz, icra müdürünün kararıyla konulur ve borçlunun borca yetecek kadar malvarlığıyla sınırlıdır (İİK m. 85). Uygulamada sık başvurulan haciz türleri:

Üçüncü kişideki alacakların haczinde haciz ihbarnamesi üç aşamada işler: birinci ve ikinci ihbarnameye yedi gün içinde itiraz edilmezse borç üçüncü kişinin zimmetinde sayılır; üçüncü ihbarnameden sonra üçüncü kişi on beş gün içinde ödeme veya teslim yapmalı ya da menfi tespit davası açmalıdır; açtığı davaya ilişkin belgeyi bildirimin tebliğinden itibaren yirmi gün içinde icra dairesine vermelidir (İİK m. 89). Cevapsız bırakılan ihbarname, başkasının borcunu üstlenme sonucu doğurabilir.

Haczedilemeyen mallar ve maaş haczi

İİK m. 82, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürmesi için gerekli malları haciz dışında tutar: kıymetli şeyler hariç kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası, ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşya, borçlunun haline uygun konutu gibi. Haczedilmezlik iddiası, haciz işleminin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikayet yoluyla ileri sürülür.

Maaş ve ücret haczinde kesinti, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli tutar düşüldükten sonra kalan kısımdan yapılır ve bu kısım maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m. 83). 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçi ücretlerinde ise m. 35 gereği kural olarak dörtte birden fazlası haczedilemez; nafaka ve özel hükümler saklıdır. Birden fazla maaş haczi varsa kesintiler sıraya girer. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan emekli aylıkları, borçlunun rızası olmadıkça haczedilemez; nafaka alacakları ve 5510 sayılı Kanun m. 88’e göre takip edilen Kurum alacakları bu kuralın dışındadır (5510 sayılı Kanun m. 93).

İstihkak iddiası ve davası

Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiası istihkak iddiasıdır. İddia haciz sırasında tutanağa geçirilir veya sonradan icra dairesine bildirilir. Alacaklı iddiayı kabul etmezse dosya icra mahkemesine gider; mahkeme takibin devamına veya ertelenmesine karar verir ve üçüncü kişiye yedi gün içinde istihkak davası açması için süre verilir (İİK m. 97). Süresinde dava açılmazsa üçüncü kişi iddiasından vazgeçmiş sayılır.

İspat yükü çoğu dosyada belirleyicidir. Borçluyla birlikte oturan kişilerin elinde bulunan mallar, aksi ispatlanıncaya kadar borçluya ait sayılır (İİK m. 97/a). Bu karineyi çürütmek için fatura, tapu, araç ruhsatı veya banka kaydı gibi belgeler gerekir; yakın akrabalar arasındaki devirler ve takip başladıktan sonra yapılan işlemler mahkemede daha sıkı denetlenir. Haczedilen mal üçüncü kişinin elindeyse süreç tersine döner ve istihkak davasını açma yükü alacaklıya geçer (İİK m. 99). Davayı kaybeden taraf aleyhine, karşı tarafın talebiyle tazminata hükmedilebilir.

Satış aşamasına geçiş

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde satış istemezse haciz kalkar (İİK m. 106 ve 110). Satıştan önce kıymet takdiri yapılır; rapora itiraz, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m. 128/a). Satışlar elektronik ortamda yürütülür ve borçluya, belirli şartlarla haczedilen malı kendisinin satması imkanı tanınmıştır (İİK m. 111/a). İhalenin feshi yolu ise kısa süreye bağlıdır.

Çalışma biçimi

Alacaklı tarafında haciz aşaması, borçlunun malvarlığına ilişkin sorgularla başlar ve masrafın karşılığını verecek hacizler öncelenir. Borçlu ve üçüncü kişi tarafında ilk iş, haciz tutanağının ve tebliğ tarihlerinin incelenerek yedi günlük sürelerin hesaplanmasıdır. İstihkak dosyalarında mülkiyeti gösteren belgeler ilk görüşmede toplanır.

Süreci ayrıntılı anlattığımız sayfa: Çalışma sürecimiz.