Kambiyo Senedine Dayalı İcra Takibi

Bu alanda ne yapıyoruz

Ticari hayatta alacakların önemli bir kısmı çek ve bonoya bağlanır; bu senetler için kanun, genel haciz yolundan daha hızlı işleyen ayrı bir takip yolu öngörmüştür. Büro, alacaklı adına senedin takibe elverişliliğinin denetlenmesini ve takibin yürütülmesini; borçlu adına ise beş günlük süre içinde itiraz veya şikayetin icra mahkemesine sunulmasını ve takibin durdurulması talebini yürütür.

Bu sayfa icra ve iflas hukuku ağacının alt konusudur. Senede bağlanmamış alacaklar için ilamsız icra takibi sayfasına bakılabilir.

Takibin ön şartları

Kambiyo senetlerine özgü yola başvurabilmek için senedin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda aranan unsurları taşıması, vadesinin gelmiş olması ve takibi yapanın senedin yetkili hamili olması gerekir. Bononun kayıtsız şartsız ödeme vaadi, düzenleme tarihi ve düzenleyenin imzası gibi zorunlu unsurlardan birini taşımaması senedi kambiyo vasfından yoksun bırakır (TTK m. 776 ve 777); böyle bir belge ancak genel haciz yoluyla takibe konu olabilir. Çekte ise senedin yasal ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmiş ve karşılıksız kaldığının banka tarafından senet üzerine yazılmış olması aranır; ibraz süresi aynı yerde ödenecek çekte on gün, düzenleme yerinden başka bir yerde ödenecek çekte kural olarak bir aydır; farklı ülkeler ve kıtalar için TTK m. 796’daki özel kurallar uygulanır.

Zamanaşımı da takipten önce kontrol edilir: bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl (TTK m. 749 ve 778), çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl (TTK m. 814). Zamanaşımına uğramış senette borçlu, beş gün içinde icra mahkemesinde zamanaşımı itirazında bulunabilir; itirazın kabulü halinde alacak ancak temel ilişkiye veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak genel mahkemede istenebilir.

Ödeme emri ve süreler

Genel haciz yolundan temel fark, itirazın icra dairesine değil icra mahkemesine yapılmasıdır; icra dairesine verilen itiraz dilekçesi sonuç doğurmaz. İkinci fark itirazın etkisidir: itiraz, satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz (İİK m. 169); alacaklı haciz isteyebilir, ancak haczedilen mal satılamaz. Borçlu, itirazla birlikte takibin geçici olarak durdurulmasını talep edebilir; icra mahkemesi, sunulan belgeleri ciddi görürse esas hakkındaki kararına kadar takibi durdurabilir.

İmza inkarı ve borca itirazın ispatı

Borca itirazda borçlu; ödeme, ibra veya mehil verildiği gibi savunmalarını kural olarak resmi veya imzası alacaklı tarafından ikrar edilmiş bir belgeyle ispat etmek zorundadır (İİK m. 169/a); tanık dinlenmez. En sık ileri sürülen savunma senedin teminat amacıyla verildiği iddiasıdır; bu iddianın, senedin hangi ilişkinin teminatı olduğunu açıkça gösteren yazılı bir belgeye dayanması gerekir. Böyle bir belge yoksa mesele icra mahkemesinde sonuçlanmaz ve genel mahkemede açılacak menfi tespit davasına kalır.

İmzaya itirazda icra mahkemesi, bilirkişi incelemesiyle imzanın borçluya ait olup olmadığını araştırır. Haksız çıkan tarafın yaptırımı ağırdır: imzasını haksız yere inkar eden borçlu, itiraz üzerine takip durdurulmuşsa, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkum edilir; itirazın kabulü halinde ise senedi takibe koyarken kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı için aynı yaptırımlar gündeme gelir (İİK m. 170).

Karşılıksız çekte ek yollar

Karşılıksız çek, icra takibinin yanında 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 kapsamında şikayete bağlı bir suç oluşturur ve şikayet ayrı bir süreye tabidir. Muhatap banka, süresinde ibraz edilen ve karşılıksız kalan her çek yaprağı için kanunla belirlenen tutarı hamile ödemekle yükümlüdür (Çek Kanunu m. 3). Ticari işlerde takip alacağı için avans faizi istenebilir (3095 sayılı Kanun m. 2). Bu yollar birbirini dışlamaz; sıralama dosyaya göre belirlenir.

Çalışma biçimi

Alacaklı tarafında senet, takibe konulmadan önce unsurları, vadesi, ibraz kaydı ve ciro zinciri bakımından incelenir; eksik bir unsur takibin şikayet yoluyla iptaline yol açar. Borçlu tarafında ilk iş tebliğ tarihinden itibaren beş günlük sürenin hesaplanması ve savunmanın icra mahkemesinde sonuç verecek belgelere dayandırılıp dayandırılamayacağının tespitidir. Belge yoksa takibin durdurulması yerine menfi tespit davası ve teminat seçeneği değerlendirilir.

Süreci ayrıntılı anlattığımız sayfa: Çalışma sürecimiz.