Kıdem, İhbar Tazminatı ve Fazla Mesai Alacakları

Bu alanda ne yapıyoruz

İzmir Konak'ta yerleşik büro, iş ilişkisi sona eren işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin ve ödenmemiş ücret alacaklarını hesaplar; arabuluculuk aşamasında ve iş mahkemesinde takip eder. İşveren tarafında ise gelen taleplerin bordro ve puantaj kayıtlarıyla karşılaştırılması, hesap hatalarının ayıklanması ve arabuluculuk teklifinin buna göre kurulması yürütülür.

Bu sayfa iş hukuku ağacının alt konusudur. Fesihten sonra işe dönme talebi ayrı bir süreçtir: işe iade davası ve arabuluculuk. Sigortasız veya eksik bildirilen çalışma dönemleri için hizmet tespiti davası sayfasına bakılabilir.

Sık karşılaşılan alacak kalemleri

Kıdem tazminatına hak kazandıran haller sınırlıdır: işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple feshi, işçinin haklı nedenle feshi (İş K. m. 24), askerlik, emeklilik veya yaş dışındaki emeklilik koşullarının tamamlanması, kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü. Kural olarak istifa kıdem tazminatı doğurmaz; ancak ücretin ödenmemesi, primlerin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması veya çalışma koşullarının esaslı biçimde değiştirilmesi gibi haklı nedenlerle yapılan fesih istifa değil işçi feshidir ve kıdem tazminatı hakkını korur.

Hesap nasıl yapılır

Kıdem ve ihbar tazminatı giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır: çıplak ücrete yol, yemek, ikramiye gibi düzenli ve süreklilik taşıyan ödemeler eklenir. Kıdem tazminatı hesabında dönemsel olarak güncellenen kanuni tavan uygulanır; ihbar tazminatı bu tavana tabi değildir. Fesih tarihinden itibaren kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir.

Fazla çalışma haftalık esasa göre belirlenir; günlük çalışma on bir saati aşamaz (m. 63) ve yıllık fazla çalışma toplamı iki yüz yetmiş saatle sınırlıdır. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, bu sürenin üstünde kırk beş saate kadar yapılan çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir. İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışma saati için bir saat on beş dakika serbest zaman kullanabilir; bu süre altı ay içinde, çalışma saatleri içinde ve ücret kesilmeden kullandırılır (m. 41). Kanuni sınırın aşılmış olması yapılan çalışmanın ücretini ortadan kaldırmaz.

İspat: kayıt kimde, delil ne

Yargıtay uygulamasında ispat yükü kalemine göre dağılır. Kıdem ve ihbar için işçi çalışma süresini ve ücretini, işveren ise ödemeyi veya feshin haklı sebebini ispatlar. Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil çalışmasını ispat yükü işçidedir; puantaj, elektronik giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve yazışmalar başlıca delillerdir. Yazılı kayıt yoksa tanık beyanına başvurulur; ancak yalnızca tanıkla ispat edilen fazla çalışma alacağından Yargıtay yerleşik uygulamasıyla hakkaniyet indirimi yapılır.

İmzalı ücret bordrosunda fazla çalışma tahakkuku bulunan ve ihtirazi kayıt konulmayan aylar için daha fazla çalışıldığı iddiası yalnızca yazılı delille ispatlanabilir.

Süreler ve dikkat edilecekler

• Ücret alacaklarında zamanaşımı muacceliyet tarihinden itibaren beş yıldır. 25 Ekim 2017 ve sonrasında sona eren iş sözleşmelerinden doğan kıdem, ihbar, yıllık izin ve kötü niyet tazminatı alacaklarında da beş yıllık süre uygulanır; önceki dönemler için geçiş hükümleri değerlendirilir (İş K. ek m. 3, geçici m. 8 ve m. 32).
• Dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur; başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur (7036 sayılı Kanun m. 3).
• Fesihte imzalatılan ibraname; yazılı olması, fesihten itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacak kalemlerinin ve tutarlarının ayrı ayrı yazılması ve ödemenin hak tutarına göre noksansız ve banka aracılığıyla yapılması koşullarını taşımıyorsa kesin hükümsüzdür (6098 sayılı TBK m. 420).
• Ücret, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmezse işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir (İş K. m. 34).

Dosyanın büroda nasıl yürütüldüğü çalışma süreci sayfasında anlatılmaktadır.