CEZA HUKUKU

Kovuşturma ve Duruşma Süreci

Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. Bu evrede sanığın savunması, delillerin ortaya konulması ve tartışılması, tanık ve bilirkişi beyanlarının değerlendirilmesi, ara kararların takibi ve esas hakkında savunma yargılamanın sonucunu ve kanun yolu incelemesini doğrudan etkileyebilir.

Mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakını dosyanın kendisine verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde inceler. CMK m.174’te belirtilen iade nedenlerinin bulunması hâlinde iddianame Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilir; bu süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır. İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar ve şüpheli sanık sıfatını alır. Yargılama sonunda mahkeme; beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi veya düşmesi kararlarından birini verebilir. Suçtan zarar gören, hüküm verilinceye kadar davaya katılan sıfatıyla katılabilir (CMK m. 237).

Bu alanda ne yapıyoruz

Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar sürer (CMK m. 2, m. 175). Büro bu evrede sanık müdafiliğini ve suçtan zarar gören tarafın katılan vekilliğini yürütür: tensip aşamasında delil ve tanık bildirimi, duruşmalara katılım, tanık ve bilirkişiye soru yöneltme, bilirkişi raporlarına itiraz, ara kararların takibi, esas hakkında savunma ya da katılan beyanı ve hükmün gerekçesinin kanun yolu açısından değerlendirilmesi.

Soruşturma evresi soruşturma aşamasında müdafilik sayfasında, hükme karşı başvurular kanun yolları sayfasında anlatılır. Bu sayfa ceza hukuku ağacının alt konusudur.

Sık karşılaşılan dosya tipleri

Mahkeme Görülen dosyalar
Asliye Ceza Mahkemesi Hırsızlık, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, kasten yaralama, tehdit, hakaret, trafik güvenliğini tehlikeye sokma
Ağır Ceza Mahkemesi Yağma, hileli iflas, kasten öldürme ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar
Sulh Ceza Hakimliği Koruma tedbirleri ve bunlara itirazlar; yargılama yapmaz
Çocuk Mahkemeleri / Çocuk Ağır Ceza Mahkemeleri Suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında, isnat edilen suçun niteliğine göre görülen davalar

Nitelikli dolandırıcılıkta 25 Aralık 2025 tarihli görev değişikliği uygulanır; bu tarihte ağır ceza mahkemelerinde görülmekte olan dosyalar bakımından geçiş hükmü saklıdır. Görev, özel kanunlar ve suçun somut nitelendirmesi gözetilerek belirlenir.

Süreç nasıl işler

Mahkeme, iddianameyi on beş gün içinde inceler; eksiklik varsa iade eder, yoksa kabul eder (CMK m. 174). Kabulle birlikte şüpheli sanık sıfatını alır, tensip zaptıyla duruşma günü belirlenir ve iddianame sanığa tebliğ edilir; çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunması gerekir (CMK m. 176).

Duruşmada sanığın kimlik ve kişisel bilgileri tespit edildikten sonra, iddianamede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi sanığa anlatılır; hakları hatırlatıldıktan sonra sorgusu yapılır (CMK m.191). Ardından deliller ortaya konulur ve tartışılır; tanık ve bilirkişiler dinlenir, dosyadaki belge ve diğer deliller değerlendirilir. Hukuka aykırı şekilde elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Yargılama sırasında fiilin hukuki nitelendirmesi değişirse sanığa ek savunma hakkı tanınmadan hüküm kurulamaz (CMK m. 226).

Delillerin tartışılmasından sonra savcı esas hakkındaki mütalaasını verir, katılan ve sanık tarafı buna karşı beyanda bulunur; son söz sanığındır (CMK m. 216). Hüküm; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkumiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi veya düşmesi biçimlerinden birini alır (CMK m. 223). Gerekçeli karar, tefhimden itibaren on beş gün içinde dosyaya konulur (CMK m. 232).

Mahkumiyet halinde hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51), kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi (TCK m. 50) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231) gündeme gelir. Her birinin kendi koşulları vardır; esas hakkındaki savunmada bu koşulların dosyada karşılanıp karşılanmadığı ayrıca ele alınır.

Süreler ve dikkat edilecekler

Duruşmada sanığın hazır bulunması esastır; usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir ve kanunda sayılan hallerde yokluğunda yargılamaya devam edilebilir (CMK m. 193 ve devamı). Sanık, talebi üzerine mahkemece duruşmadan bağışık tutulabilir (CMK m. 196). Delil ve tanıkların mümkün olduğunca erken bildirilmesi yargılamanın düzenli yürütülmesi bakımından önemlidir. Ancak CMK m.207 uyarınca bir delilin ortaya konulması talebi, yalnızca delilin veya ispat edilmek istenen olayın geç bildirilmiş olması nedeniyle reddedilemez. Buna karşılık delil talebinin yalnızca davayı uzatma amacıyla yapıldığı anlaşılıyorsa CMK m.206 kapsamında reddedilmesi mümkündür.

Tutuklu dosyalarda her celsede tutukluluk yeniden değerlendirilir. Katılma talebi hüküm verilinceye kadar ileri sürülebilir (CMK m. 237); katılan sıfatı alınmamış olsa bile, katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler hükme karşı kanun yoluna başvurabilir (CMK m. 260/1); ancak katılma isteği ilk kez kanun yolu aşamasında ileri sürülemez (CMK m. 237/2). İstinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273); tebliğ tarihi dosyada takvimlenir.

Çalışma biçimi

Büro, tensip zaptını ve iddianameyi kabulle birlikte inceler; delil listesi ve tanık bildirimi ilk celseden önce sunulur. Her celsede tutanak kontrol edilir; beyanların tutanağa doğru geçmesi kanun yolu aşamasında belirleyicidir. Esas hakkındaki savunma sözlü beyanın yanında yazılı olarak da dosyaya sunulur. Katılan vekilliğinde dosyanın hukuk davasıyla (tazminat, tapu iptali, alacak) bağlantısı gözetilir ve ceza dosyasındaki tespitlerin oraya taşınması planlanır.

SIKÇA SORULANLAR

Bu alanda en çok sorulanlar

Her duruşmaya katılmak zorunda mıyım?
Sanığın duruşmada hazır bulunması kuraldır; sorgusu yapılmış sanık, talebi üzerine mahkeme kararıyla duruşmadan bağışık tutulabilir (CMK m. 196). Bağışık tutulan sanığı müdafi temsil eder; mahkeme gerekli gördüğünde sanığın yeniden hazır bulunmasını isteyebilir. Çağrıya rağmen gelmeyen sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir.
Ceza davası ne kadar sürer?
Kanunda yargılamanın tamamlanması için genel bir süre öngörülmemiştir; süre tanık sayısına, bilirkişi incelemesine, talimatla dinlenecek tanıklara ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Tutuklu dosyalar öncelikli görülür. Dosyaya göre tahmini bir takvim ilk inceleme sonrasında çıkarılır; bu takvim bağlayıcı değildir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedir, adli sicile işler mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması ve CMK m.231’deki diğer koşulların bulunması hâlinde uygulanabilir. Güncel düzenlemede HAGB kararı verilmesi sanığın kabulüne bağlı değildir. HAGB kararı verilirse sanık beş yıl süreyle denetime tabi tutulur; bu süre içinde kasten yeni bir suç işlenmemesi ve varsa denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulması hâlinde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir. HAGB kararı normal bir mahkûmiyet kaydı olarak adli sicile işlenmez; bu kararlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Kanundaki istisnalar saklı olmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
Mağdurum, ceza davasında tazminat isteyebilir miyim?
Ceza yargılamasında, suçtan doğan maddi ve manevi zararlar bakımından genel olarak tazminata hükmedilmez; tazminat talebi görevli hukuk mahkemesinde ayrıca ileri sürülür. Mağdur veya suçtan zarar gören kişi, koşulları bulunuyorsa ceza davasına katılarak yargılamaya ilişkin haklarını kullanabilir. Ceza dosyasında toplanan deliller hukuk davasında da önem taşıyabilir; ancak hukuk hâkimi, Türk Borçlar Kanunu m.74 uyarınca ceza hâkiminin kusur ve zararın belirlenmesine ilişkin değerlendirmesiyle bağlı değildir.

Sorunuz burada yoksaİletişim

BİLGİLENDİRME

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosya kendi belgeleri, tarihleri ve tarafları üzerinden değerlendirilir; buradaki genel açıklamalar somut olayınıza doğrudan uygulanamaz. Durumunuza özgü değerlendirme için ön görüşme talep edebilirsiniz.

Son güncelleme:

WhatsApp'tan yaz