Soruşturma Aşamasında Müdafilik

Bu alanda ne yapıyoruz

Soruşturma, Cumhuriyet savcılığının bir suç şüphesini öğrenmesiyle başlar ve iddianamenin kabulü ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sona erer (CMK m. 2, m. 160 ve devamı). Büro bu evrede şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılan ya da yakalanan kişinin müdafiliğini yürütür: kolluk ve savcılık ifadesinde hazır bulunma, sulh ceza hakimliğindeki sorguya katılma, gözaltı ve tutuklama kararlarına itiraz, adli kontrol tedbirlerinin kaldırılması veya değiştirilmesi talepleri ve soruşturma dosyasının düzenli takibi bu işin parçalarıdır. Suçtan zarar gören taraf için de şikayet dilekçesinin hazırlanması, delil sunulması ve takipsizlik kararına itiraz aynı evrede yürütülür.

Şüphelinin müdafi seçme hakkı CMK m. 149'da düzenlenir; müdafi, soruşturmanın her aşamasında şüpheliyle görüşebilir, ifade ve sorguda hazır bulunabilir. Bu sayfa ceza hukuku ağacının alt konusudur; iddianamenin kabulünden sonraki evre kovuşturma ve duruşma süreci sayfasında anlatılır.

Sık karşılaşılan dosya tipleri

Süreç nasıl işler

İlk aşamada isnadın içeriği ve mevcut dosya kapsamı değerlendirilir. Müdafi, soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belgelerden örnek alabilir. Ancak CMK m.153’te sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda, soruşturmanın amacının tehlikeye düşebileceği gerekçesiyle hâkim kararıyla dosyanın incelenmesi kısıtlanabilir. Kısıtlama kararı bulunsa dahi şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar müdafi tarafından incelenebilir.

İfade alınmadan önce şüpheliye hakları hatırlatılır (CMK m. 147): isnadın anlatılması, müdafi seçme hakkı, susma hakkı, lehine olan delillerin toplanmasını isteme hakkı. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hakim veya mahkeme huzurunda şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m. 148/4).

Cumhuriyet savcısının tutuklama talebinde bulunması hâlinde şüpheli sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. Tutuklama kararı verilebilmesi için somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olgular ile bir tutuklama nedeninin bulunması ve tutuklama tedbirinin ölçülü olması gerekir. Ayrıca adli kontrol uygulamasının neden yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilmelidir. Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.

Süreler ve dikkat edilecekler

Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren kural olarak yirmi dört saati geçemez; zorunlu yol süresi ise on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda kanundaki koşulların bulunması hâlinde Cumhuriyet savcısı gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere en fazla üç kez uzatabilir. Tutuklama kararına karşı, kararın öğrenildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Soruşturma evresinde tutukluluk durumu en geç otuzar günlük aralıklarla incelenir ve şüpheli her aşamada tahliye talebinde bulunabilir. Azami tutukluluk süreleri; soruşturma veya kovuşturma evresinde bulunulmasına, suçun ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmemesine, suçun niteliğine ve şüpheli veya sanığın çocuk olup olmamasına göre değişir (CMK m.102).

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, "anlatacak bir şeyim yok" düşüncesiyle müdafisiz verilen ifadedir; tutanağa geçen bir cümle dosyada kalır ve sonradan düzeltilmesi güçtür. Telefon, bilgisayar ve diğer dijital materyaller bakımından arama, kopyalama ve el koyma işleminin hukuki dayanağı, kararın kapsamı, verilerin elde edilme ve muhafaza usulü ile delilin hukuka uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Çalışma biçimi

Büro, ifadeye çağrılan kişiyle ifadeden önce görüşür, dosyayı inceler ve ifade ile sorguda hazır bulunur. Tutuklama halinde itiraz ve tahliye talepleri dosyadaki delil durumuna göre gerekçelendirilir; tutukevi görüşmeleri düzenli olarak yapılır. Soruşturma sonunda verilen kararın sonraki evreye etkisi değerlendirilir; iddianame düzenlenirse savunma, kovuşturma evresine aynı dosya bilgisiyle devam eder. Çalışma düzeninin genel çerçevesi çalışma sürecimiz sayfasında anlatılır.